Η Γη αφυδατώνεται και οι κάτοικοί της παραμένουν θεατές στο ίδιο το έγκλημα που διαπράττουν. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει σοβαρότατο πρόβλημα λειψυδρίας, αλλά η περιβαλλοντική της πολιτική συγκαταλέγεται στις πιο φτωχές του κόσμου  – μάλιστα, εμφανίζει τη δεύτερη, μετά τις ΗΠΑ, μεγαλύτερη κατά κεφαλήν κατανάλωση νερού στον κόσμο…

Η ελληνική Greenpeace πρωτοστατεί στην αφύπνιση όλων μας με συνεχείς ενημερωτικές εκστρατείες, πέρα από τον έντονο ακτιβισμό που αναπτύσσει. Γιατί μια επανάσταση δεν γίνεται από τον καναπέ…

Από την Ιωάννα Παπαδοπούλου

1) Ποιες είναι οι επιπτώσεις της κρίσης στα υδάτινα οικοσυστήματα;
Σύμφωνα με τις πιο έγκυρες προβλέψεις, μέσα στις επόμενες δεκαετίες περιμένουμε άνοδο της στάθμης της θάλασσας (από τη διαστολή των ωκεανών και το λιώσιμο των πάγων), αύξηση των θερινών θερμοκρασιών και μεγάλες αλλαγές στο σύστημα βροχοπτώσεων. Συγκεκριμένα για την Ελλάδα, περιμένουμε ισχυρότερες και λιγότερες βροχές (καταιγίδες), με σημαντική μείωση τους θερινούς μήνες. Ο συνδυασμός των παραπάνω περιγράφει ένα μέλλον όπου: χάνουμε σημαντικές παραλίες και υγροτόπους, έχουμε έντονα φαινόμενα διάβρωσης, έχουμε υφαλμύρωση και μείωση των αποθεμάτων νερού . Όλα τα παραπάνω έχουν άμεσες επιπτώσεις στα υδάτινα οικοσυστήματα.

2) Πότε σταματά το νερό να αποτελεί αυτονόητο αγαθό επιβίωσης;
Για πολλά χρόνια κυριάρχησε η αντίληψη ότι το νερό είναι ένας δωρεάν και ατελείωτος φυσικός πόρος. Πριν από μερικές δεκαετίες συνειδητοποιήσαμε ότι δεν είναι ατελείωτος. Σήμερα, στα μεγάλα αστικά κέντρα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, το πρόβλημα της επάρκειας πόσιμου νερού έχει αντιμετωπιστεί. Εκεί που το πρόβλημα είναι πραγματικά μεγάλο είναι η χρήση του νερού στη γεωργία. Το πρόβλημα, μάλιστα, αφορά τόσο στην ποσότητα του διαθέσιμου νερού όσο και στην ποιότητα λόγω των γεωργικών απορροών (λιπάσματα, φυτοφάρμακα). Αν δεν ανατραπεί αυτή η πραγματικότητα, μέσα στα επόμενα χρόνια θα αντιμετωπίσουμε τεράστια προβλήματα (υφαλμύρωση νερού, καταστροφή παραγωγικών εδαφών κ.ο.κ.).

3) Πόσο έχει αναπτυχθεί μια τεχνολογία φιλική προς το περιβάλλον;
Σήμερα, η τεχνολογία προσφέρει πολλές λύσεις. Μπορούμε πλέον να μαζεύουμε το νερό της βροχής, να επεξεργαζόμαστε τα αστικά λύματα και να χρησιμοποιούμε το νερό για πότισμα ή σε βιομηχανικές χρήσεις. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα, οι λύσεις αυτές δεν εφαρμόζονται στην ξερική Ελλάδα, αλλά εφαρμόζονται σε αρκετές χώρες με... μικρότερο πρόβλημα στα υδατικά τους αποθέματα. Επιπλέον είναι τουλάχιστον παράδοξο ότι στη χώρα μας δεν εφαρμόζονται ούτε απλές λύσεις που τις υπαγορεύει η κοινή λογική. Έτσι, για παράδειγμα, πρέπει να αποφεύγεται το πότισμα με τη μέθοδο του ψεκασμού τις ώρες με μεγάλη ηλιοφάνεια, αφού το ποσοστό απώλειας (μέσω εξάτμισης) μπορεί να φτάσει το 80%! Πρέπει επίσης να μειωθούν οι απώλειες από τα αρδευτικά κανάλια και το δίκτυο ύδρευσης που σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνούν το 50%. Πρέπει επίσης να επιλέξουμε καλλιέργειες (ποικιλίες φυτών) με ανθεκτικότητα στο κλίμα της κάθε περιοχής και με μειωμένη ανάγκη για νερό. Η ενημέρωση είναι απαραίτητο εργαλείο και μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο. Η εμπειρία από προηγούμενη εκστρατεία ενημέρωσης των καταναλωτών (αρχές ’90) για την εξοικονόμηση νερού είχε πολύ καλά αποτελέσματα. Δυστυχώς, όμως εγκαταλείφθηκε μόλις θεωρήθηκε ότι ξεπεράστηκε το πρόβλημα της λειψυδρίας.

4) Η Ελλάδα εμφανίζει τη δεύτερη, μετά τις ΗΠΑ, μεγαλύτερη κατά κεφαλήν κατανάλωση νερού στον κόσμο. Μπορεί να αποδοθεί μια τέτοια αλόγιστη σπατάλη στην υδροβόρο γεωργία και στην ατομικιστική προσέγγιση των καταναλωτών;
Στη χώρα μας, η γεωργία είναι μακράν η πιο υδροβόρος δραστηριότητα. Περίπου το 85% του νερού χρησιμοποιείται (πιο σωστά, σπαταλιέται) στη γεωργία, ενώ η βιομηχανία και οι υπόλοιπες χρήσεις μοιράζονται το υπόλοιπο. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 70%! Αυτό μας δείχνει και την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθήσουμε για να μειώσουμε τη σπατάλη του νερού. Ταυτόχρονα, στη χώρα μας, όπως και παγκόσμια, η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης σχετίζεται άμεσα με την αύξηση της κατά κεφαλή κατανάλωσης νερού. Από κάποιο σημεία και μετά όμως, η τάση αυτή αγγίζει την υπερκατανάλωση (π.χ. πισίνες).

5) Η Ελλάδα οδηγείται στην ερημοποίηση. Πόση δόση αλήθειας εμπεριέχει αυτή η πρόταση; Είναι εκλαϊκευμένοι φόβοι;
Δυστυχώς, η πραγματικότητα είναι πλέον πολύ ανησυχητική.  Με βάση τις πιο πρόσφατες προβλέψεις, φαίνεται ότι, στις επόμενες δεκαετίες, αρκετές περιοχές της Ελλάδας θα υποφέρουν από φαινόμενα ερημοποίησης. Η αύξηση της θερμοκρασίας, σε συνδυασμό με την υπερκατανάλωση νερού αναμένεται να δημιουργήσουν σημαντικά προβλήματα σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Τα νησιά του Αιγαίου, η Κρήτη,  η Πελοπόννησος, η Θεσσαλία είναι μερικές από τις περιοχές που θα υποστούν τις συνδυασμένες συνέπειες των κλιματικών αλλαγών και της κακής διαχείρισης-υπεράντλησης των υδατικών πόρων. Πιο προωθημένα σενάρια, που στηρίζονται σε έγκυρα μαθηματικά μοντέλα, δείχνουν σημαντική μείωση των βροχοπτώσεων στα Νότια Βαλκάνια με αποτέλεσμα τη μείωση των διαθέσιμων υδάτων στη Βόρεια Ελλάδα από τους μεγάλους ποταμούς που τη διασχίζουν (και πηγάζουν στο βορρά). Είναι στο χέρι μας είτε να παρακολουθούμε με θλίψη ή τρόμο τα επερχόμενα προβλήματα είτε να ξεκινήσουμε από χθες να αντιμετωπίζουμε το νερό ως πολύτιμο αγαθό και να παίρνουμε τα απαραίτητα μέτρα ώστε να αντιμετωπίσουμε έγκαιρα τις κλιματικές αλλαγές.

6) Ποια είναι η κατάσταση των υποδομών εξασφάλισης νερού στη χώρα μας;
Τα αρδευτικά δίκτυα παρουσιάζουν μεγάλες διαρροές ενώ σημαντικές απώλειες υπάρχουν και στα παλιά δίκτυα ύδρευσης στα αστικά κέντρα. Η αλλαγή των δικτύων χρειάζεται χρόνο και χρήμα αλλά είναι αναπόφευκτη. Όσο καθυστερεί τόσο συνεχίζεται η σπατάλη. Μέχρι στιγμής, η πολιτεία έχει επιλέξει να χρηματοδοτήσει φαραωνικά έργα (όπως η εκτροπή του Αχελώου από τη Δυτική Ελλάδα προς τη Θεσσαλία) για να υδροδοτήσει μια προβληματική και υδροβόρα καλλιέργεια (βαμβάκι), αντί να προχωρήσει στη βελτίωση των αρδευτικών και υδρευτικών δικτύων σε ολόκληρη τη χώρα. Δεδομένου ότι οι προβλέψεις για τις επόμενες δεκαετίες, όσον αφορά στα διαθέσιμα υδατικά αποθέματα, είναι εξαιρετικά ανησυχητικές, πρέπει να ξεκινήσουμε τα απαραίτητα έργα τώρα. Κάθε καθυστέρηση είναι αδικαιολόγητη και απαράδεκτη. Εξίσου απαράδεκτη είναι και η συνέχιση του σημερινού σπάταλου τρόπου χρήσης του νερού.

7) Σε ποιο βαθμό έχει εισακουστεί η φωνή οργανώσεων και ειδικών; Ποια είναι τα βήματα προόδου;
Είναι προφανές ότι οι φωνές των ειδικών και των φορέων που ασχολούνται με το θέμα του νερού δεν έχουν εισακουστεί. Αλλιώς θα είχαμε:
• Ελάχιστες απώλειες από τα δίκτυα άρδευσης και υδροδότησης
• Καλλιέργειες φυτών προσαρμοσμένων στις κλιματικές ανάγκες της χώρας μας
• Λιγότερα σχέδια για γκαζόν και γήπεδα γκολφ
• Λιγότερες πισίνες στα τουριστικά καταλύματα
• Συνεχείς ενημερωτικές εκστρατείες για την ανάγκη να μειώσουμε την κατανάλωση νερού
Η προστασία του πολύτιμου αγαθού που λέγεται νερό είναι πολύ σοβαρή υπόθεση και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί επιπόλαια και ευκαιριακά. Θα χρειαστούν μέτρα σε βάθος χρόνου που δεν θα ανατρέπονται με κάθε ανασχηματισμό ή αλλαγή κυβέρνησης. Στην αντίθετη περίπτωση, θα πούμε το νερό νεράκι.

Ο Νίκος Χαραλαμπίδης είναι ο γενικός διευθυντής του ελληνικού τμήματος της Greenpeace